أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
234
قانون ( فارسى )
حرارت ناشى از بيمارى ذات الريه و بيمارى خواب بدون اراده هرگز بحرانشان با خون دماغ نيست . بيمارى ذات الجنب در اين زمينه ميانگين است گاهى ممكن است بحرانش با خون دماغ باشد و نيز ممكن است با خون دماغ نباشد . گاهى ممكن است چندين حالت بحرانى در يك بحران جمع شوند ؛ مثلا در بحران بيمارى تب سوزان ممكن است اوّل خون دماغ آيد و بحران با عرق زياد بيمار خاتمه يابد . بارها رخ داده كه زنان باردار در بحران بيمارى بچه انداختهاند و بحران خاتمه يافته است . اين را نيز بدان ! كه تا نشانيهاى آمدن بحران را ديدى - نشانى بحران خوب يا بد - نبايد توقع داشته باشى كه حتما بحران به دنبال نشانيها پيدا شود ، شايد اصلا بحرانى به اين زودى نيايد . و اگر بحران ديرتر از آنچه متوقع است و از نشانيها حدس زدهاى سر برآورد ، باز نبايد همينكه ديدى كه به سرعت بيمار عرق كرد يا شكمش روان شد يا به سردرد مبتلا شد يا هوشش درهم شد يا بدنفسى روى داد يا خوابآلود بدون اراده شد و يا غير اينها از نشانيها بىدرنگ پيدا شدند ، حكم كنى كه بحران شروع كرده است ؛ هرچند اكثرا بحران در پى دارند ، امّا اكثرا ، نه هميشه . مثلا ممكن است سردرد فقط نشانى از بحران باشد نه خود بحران . علاماتى هستند كه نشانى از مسير آيندهء مادهء بحرانى دارند ، مانند : دل بهم آمدن . اگر نشانيهاى بحران پديدار شدند و هيچ بحرانى به دنبال نداشتند ، دو احتمال دارد : 1 - يا بنا به نظر بقراط دليل بر مرگ بيمار است . 2 - يا حالت بحران با دشوارى روبرو مىشود . ممكن است حالت ويژهاى بر بيمار آيد كه نشانى بحران را بروز دهد ، امّا به بحران مرتبط نباشد ، هرچند همين نشانى در اكثر اوقات نشانى از آمدن بحران است . از قبيل حالتى كه گاهى در تب يك روز در ميان رخ مىدهد . بروز تب يك روز در ميان قبل از سر وقت نوبتش ، اكثرا در حالت آزار و عذاب كشيدن و پريشانخاطرى بيمار رخ مىدهد و هيچ دليلى بر بحران بيمارى نمىباشد . ليكن در حالت بيمارى تب يك روز در ميان خالص ، مقدمات پريشانكننده و سختى كشيدن بيمار قبل از نوبت تب ، اكثرا نشان از بحران است . اگر مىخواهى بدانى كه بيمار از اثر حالت بحرانى بهبود مىيابد يا مىميرد ، بايد با دقت كامل سير بيمارى را در همهء مراحل زير نظر داشته باشى ! بيمارى چه مراحلى را طى مىكند ؟ نيروى بدنى بيمار بر مرام است يا نه ؟ حالت اسهال و نرمش شكم و قبوضيت تا كجا است ؟ زمانى كه بيمار را معاينه مىكنى حالش را از هر جهت بررسى كن ! آنگاه نتيجهگيرى مىكنى كه : حالت بيمار چنان است كه مىتواند با تمام نيرو در برابر مادهء بيمارىزا مقاومت كند و آن را از پاى درآورد ، يا حدس مىزنى كه نيروى بيمار و نيروى مادهء بيمارىزا برابرند و نتيجه معلوم نيست و يا حدس مىزنى كه ماده بيمار را مغلوب مىكند . اين را نيز بدان ! كه نشانيهاى بحران خوب و اميدبخش بر يك روال هستند و اختلافى در ميان آنها نيست . نشانيهاى بدى بحران و ناتمامى بحران . يعنى بحران ناقص نيز شبيه هستند كه از درگيرى و درهم افتادن نيروى طبيعت و مادهء بيمارىزا گزارشهايى دارند و تو نمىتوانى از